30.11.2009

Clair Patterson



Thomas Midgley Jr.'dan sonra başka bir bilim adamı. Aralarında ciddi bir bağ var. Bu ikiliyi birbirine bağlayan Patterson'un dünyanın yaşını belirlemek için kullandığı yöntem.

Patterson jeolojinin bu temel problemini uranyumun kurşuna bozunma hızını ölçerek çözdü. Çalışmaları sırasında atmosferimizde çok fazla kurşun olduğunu fark etti. Bu kurşun atmosfere temel otomobillerin egzozlarından yayılıyordu.

Fakat bu iddiasını tespit etmesi çok kolay olmadı. Bu süreçte Patterson kurşunun insan üzerindeki etkilerini inceleyen bütün çalışmaların kurşunlu katkı madde imalatçıları tarafından finanse edildiğini öğrendi. Çalışmaları finanse eden kaynak sonuçları istediği gibi düzenleyebiliyordu. Bunun en çarpıcı örneğinde beş yıllık bir program süresince gönüllülerden yüksek miktarda kurşun solumaları ya da yutmaları isteniyordu. Sonrasında kurşunun etkilerini ölçmek için deneklerin idrar ve dışkıları testlere tabi tutuluyordu. Sonuç olarak deneklerin ne idrarlarında ne de dışkılarında kurşun bulunmadığı için kurşuna temiz raporu verildi. Ama kurşunu asıl tehlikeli yapan da buydu, kurşun vücuttan atılmaz. Kan ve kemiklerde birikerek insanları zehirler. Doğal olarak araştırmayı finanse edenler deneklerin kan veya kemiklerinin test edilmesini istememişlerdi.

Patterson araştırmasını ilerlettikçe sorunlar yaşamaya başladı. Araştırmalarına kaynak veren kurumlar kendisinden desteklerini çekiyorlardı. Aynı zamanda Patterson'un bağlı olduğu üniversiteye de kurşun endüstrisi tarafından baskı yapılıyordu.

Bütün engellemelere rağmen Patterson atmosferdeki kurşunun kaynağının egzozlar olduğunu kanıtladı. Araştırmasının temeli buz çekirdekleriydi. Kutuplara yağan karların birbirinden ayırt edilebilecek şekilde yıllık katmanlar halinde biriktiğini keşfettikten sonra bu katmanlardaki kurşun konsantrasyonlarını inceledi. Kurşun değerleri tetraetil kurşunun piyasaya sürüldüğü 1923'ten sonra hızla yükseliyordu.

Patterson baskılara asla boyun eğmedi ve onun çalışmaları sonucunda 1970'te Temiz Hava Yasası yürürlüğe girdi. Bunun sonucu olarak bir çok ülkede kurşunlu benzin satışları durduruldu. Buna rağmen bizden 100 yıl önce yaşayan bir insana göre vücudumuzda yaklaşık 625 kat fazla kurşun taşıyoruz.

28.11.2009

Thomas Midgley Jr.



Thomas Midgley Jr. 1889'da doğmuş Amerikalı bir bilim adamı. Kendisine ait bir çok patenti var. Ama beni özellikle ilgilendiren iki tanesi, tetraetil kurşun ve CFC.

Kurşun bir nörotoksin, yani çok fazla kurşun alırsanız beyninizi ve merkezi sinir sisteminizi onarılamayacak şekilde tahrip edersiniz. Yoğun bir şekilde kurşuna maruz kalmanın körlük, uykusuzluk, böbrek yetersizliği, işitme kaybı, kanser ve felç gibi ağır sonuçları olabilir. Midgley General Motors Reseach Corporation için çalışırken, kurşunun bütün bu olumsuz etkilerine karşın tetraetil kurşun bileşiğinin araba motorlarındaki sarsılma sorununu ciddi biçimde azalttığını fark etti. Bunun üzerine General Motors, Dupont ve Standart Oil of New Jersey, Ethly Gasoline Corporation'ı kurarak dünyadaki tetraetil kurşun talebini karşılamak için faliyete geçti. Kurşun isminin halk üzerindeki negatif etkisini azaltmak için reklam kampanyalarında genelde "Etil" adını kullandılar. Dolaylı etkileri tam olarak ölçülemese de bu yeni buluşun ne kadar ölümcül olduğunu anlatmak için bir örnek vermek gerekirse 1924'te, bir kaç gün içerisinde beş üretim işçisi birden ölüp, yeterince iyi havalandırılamayan tek bir üretim tesisinde otuz beş işçi kalıcı hasarlar yüzünden yürüyemez hale geldi.

Midgley'in insanlığa zararı bu kadarla kalmadı. Motorlardaki sarsılma problemlerini tetra etil kurşun ile çözdükten sonra buzdolaplarındaki soğutma problemleri içinde kloroflorokarbonları (CFC) keşfetti. Ve CFC'ler ozonu deldikleri anlaşılana kadar yaklaşık 50 yıl süreyle soğutuculardan deodorantlara her yerde kullanıldılar. CFC'lerin ozonu yok etmekte ne kadar etkili olduklarını hayal etmek çok zor. 1 kilogram CFC yaklaşık 70.000 kilogram atmosferik ozonu yok edip delebilir. Aynı zamanda tek bir molekül CFC gaza seri etkilerini arttırmakta bir molekül karbondioksit gazına göre 10.000 kat daha etkilidir.

Dünya tarihi üzerinde bence yaşayan hiç bir organizma çevreye Thomas Midgley Jr.'dan daha fazla zarar vermemiştir. Belki de tanrısal bir adaletle Midgley'in ölümünede bir icadı yol açmıştır. 1940'da geçirdiği çocuk felci sonucu kötürüm olunca, kendisini otomatik olarak kaldırması ya da yatağa yatırması için motorlu bir makara takımı tasarladı. 1944'te makine çalışırken yanlışlıkla kordonlara dolanan Midgley boğularak öldü.

26.11.2009

Kravat

Duygu kendi blogunda kravatla ilgili bir yazı yazdıktan sonra bana kravatın hayatımızda neden yer aldığı dair bir mesaj atmıştı. Araştırmaya başladığımda ilginç bir şey buldum.

2007 yılında yani domuz gribi ve beraberinde getirdiği hijyen takıntısı hayatımıza girmeden çok önce İngiltere Sağlık Bakanlığı (Department of Health) hastanelerde doktorların kravat takmasını yasaklamış. Buna sebep olarak kravatların nadiren yıkanması, tedavi süreçlerine direk herhangi bir katkısı olmaması ve üstlerinde yoğun patojen bulundurması gösterilmiş.

Kravat hayatımızda neden var henüz bulamadım ama salgın hastalık tehlikesi olan şu dönemde bir süre hayatımızdan çıksa hiç fena olmayacak.

25.11.2009

İsveç'in kibritleri



Eskiden KAV kibritleri vardı, kutularıyla oyun oynadık. Geçenlerde KAV kibritlerinin 2000 yılında Swedish Match tarafından satın alındığını öğrendim. Biraz araştırınca İsveç'in dünya kibrit pazarınında çok önemli bir yeri olduğunu gördüm. İsveç'in bu alandaki gücü ham maddeye kolay ulaşımından kaynaklanıyor. Topraklarının %60'ı orman. Ama rekabet avantajını sağladıkları ham madde ağaç değil, fosfor.

Fosfor ilk olarak 1675'te Almanya'da üretilmiş. Ama üretim süreci biraz sıkıntılıymış. Hennig Brand adlı bir Alman insan idrarından altın damıtmaya çalışırken ortaya ışıldamaya başlayan ve havaya maruz bırakıldığında çoğu zaman kendi kendine tutuşan bir madde ortaya çıkmış. Adam ciddi ciddi rengi benzediği için idrardan altın yapmaya çalışmış, bu da ayrı bir yazı konusu. Fosfor'un adı da Latince ışık saçan kökünden türemiş. Ama bu şekilde üretilen fosforun 30 gramının maliyeti yaklaşık 500 dolara mal oluyormuş. Yani ticari olarak kullanımı çok mümkün değilmiş.

İsveç'in avantajı 1750'de Karl Scheele adında İsveçli bir kimyacının insan idrarı olmadan bol bol fosfor üretmenin bir yolunu bulmasıyla başlamış. Ama kibritlerin ticari olarak üretilebilmesi için iki bilimadamının daha katkısı gerekiyordu. Bunların ilki 1834'te insan sağlığına zararlı olan ve kendi kendine ateş alabilen sarı fosforu, zararsız ve alev alması kontrol altına alınabilen kırmızı fosfora çeviren Gustaf Erik Pasch. Bu yeni buluş İsveç kibritlerine dünya çapında ün sağlamasına rağmen üretim süreci hala çok komplike ve maliyetliydi. Alexander Lagerman'da 1864'te üretim sürecindeki bu problemleri çözmek için bir makine tasarlardı ve toplu üretime geçildi.

Yani iki kimyager ve bir mühendis sayesinde İsveç yaklaşık 150 yıldır kibrit piyasasının en önemli oyuncusu.

19.11.2009

Düşman kardeş



Ah be düşman kardeş durduk yerde rezil ettin kendini, herkesin diline düştün... Değer miydi?

Güney Afrika 2010



Biz yokuz kimler kimler var...

AFC: Avustralya, Japonya, Kuzey Kore, Güney Kore
CAF: Güney Afrika (ev sahibi), Cezayir, Kamerun, Gana, Fildişi Sahilleri, Nijerya
CONCACAF: Honduras, Meksika, ABD
CONMEBOL: Arjantin, Brezilya, Şili, Paraguay, Uruguay
OFC: Yeni Zellanda
UEFA: Danimarka, İngiltere, Fransa, Almanya, Yunanistan, İtalya, Hollanda, Portekiz, Sırbistan, Slovakya, Slovenya, İspanya, İsviçre

18.11.2009

Pigou Hollanda'da



Yukarıda resmi olan A. C. Pigou, dışsallıklar ile ilgili çözüm önerisi olarak bir vergi öneren ünlü İngiliz iktisatçı. Dışsallık ekonomik bir birimin kendi aktivitesini gerçekleştirirken ekonomin kalanını negatif veya pozitif etkilemesi. Örneğin yaptığı üretim sırasında çevreyi kirleten bir firma, bu kirlilikten doğan çevresel ve toplumsal maliyetlerini üstlenmez. Bu da topluma yönelik bir negatif bir dışsallıktır.

Otomobillerin çevreye etkileri de aynı şekilde negatif bir dışsallıktır. Motorlu taşıt vergisi de bir anlamda bu dışsallıklara yönelik bir önlemdir. Ama bir çok ülkede motorlu taşıt vergisi sabit olduğu için uygulama çok adil değil. Modeli, motor hacmi aynı olan ve bir senede 100.000 kilometre kullanılan bir araç ile yılda 10.000 kilometre kullanılan aracın çevreye etkileri aynı olmadığı halde ödedikleri vergi aynı.

Hollanda'da bu durum değişmek üzere. Hollanda'nın 2012'den başlayarak uygulamaya koyacağı "yeşil yol" vergisi araçların kullanıldığı kadar vergi ödemesini ön görüyor.  2012'den itibaren her araca konulacak GPS modülleri araçların kullanıldığı mesafeleri kayıt ederek vergi dairesine gönderecek. Araç sahipleri yıl sonunda vergilerini bu ölçümlere göre ödeyecekler. Öneriye göre standart bir aile arabası 2012 yılında kilometre başına 3 cent, yani yaklaşık 6.6 kuruş vergi ödeyecek. Bu yeni verginin karbon emisyonunu %10 düşürmesi ve trafik yoğunluğu yarı yarıya azaltacağı ön görülüyor.

Bizde de benzer bir uygulamaya geçilse trafik çilemiz biraz azalır mı acaba?

Google image swirl



Google Labs'ın yeni oyuncağı "Google image swirl". Henüz deneme aşamasında, yaklaşık 200.000 başlık için arama yapabiliyor. Aradığınız görsele benzeyen görseller gruplandıran ve aramanıza görsel olarak devam etmenizi sağlayan yeni bir arayüz geliştirmişler. Denemek isteyenler için adresi:

http://image-swirl.googlelabs.com/

Ejder Kapanı



İyi film olmuş sanki...

17.11.2009

Bizde böyle olacağız...


15.11.2009

Elektrik İnsana karşı

İstanbul'un taksileri


Gazetelerde bu aralar sık sık taksilerde insanların başına gelen dolandırıcılık hikâyelerini okuyorum. Yolu uzatma, müşterinin verdiği 50 TL'yi 5 TL ile değiştirmek en bilinen yöntemler. Askerde taksici bir arkadaşımın anlattığı taksimetre ile oynamayı gerektiren daha gelişmiş yöntemlerde var. Hedef genelde turistler ve özellikle kadınlar. Bu olaylar neden oluyor diye düşündüm ve öncelikle konunun ekonomik tarafını araştırmak istedim.

12.11.2009

Hemen herseyin kisa tarihi - Bill Bryson #1

Bazı kitaplar var. Çok buyuk hevesle alıp bir hızla başlıyorum ama sonra devamı gelmiyor. "Hemen herseyin kısa tarihi" de o kitaplardan. Görüntüsü bile korkutucu, 500 sayfalık kara kaplı bir kitap. Hafta sonu okuduğum kitabı bitirince bir hevesle tekrar başladım. Kitabı yine yarim bırakmamak adına kendimi disipline etmek icin buraya notlar aktaracağım. Karışıklık olmaması için yaptığım alıntıları italik, kendi yorumlarımı normal fontla yazıyorum;

1.Büyük patlama teorisine göre evrende var olan ya da var olacak tüm maddelerin %98'i üretilmistir.

2. Plüton Amerikalilarca keşfedilen ilk gezegendi ve onun buzlarla kaplı ücra bir noktadan ibaret olduğu düşüncesi kimsenin keyfini bozamayacaktı. En azından ilk iki harfinin Lowell'in (Plüton'un keşfedildiği gözlemevini hem donatan hem de burada uzun yıllar çalışmış Percival Lowell'a ithafen) adının ve soyadının baş harflerini temsil ettiği düşüncesiyle, gezegene Plüton adı verildi.

3. Insan yapımı herhangi bir cismin şimdiye dek ulaşabildiği en yüksek hızlar, Voyager 1 ve 2 adlı uzay araçlarının hızlarıdır, ki onlar da şu anda saatte yaklaşık 56.000 km hızla bizden uzaklaşmaktalar. Voyager uzay araçlarının uzaya fırlatılma tarihleri (Ağustos ve Eylül 1977) gelişigüzel seçilmemiştir. Tarih seçiminde etkili olan faktör, Jupiter, Satürn, Uranüs ve Neptün gezegenlerinin dizilişleriydi. Yanlızca 175 yılda bir meydana gelen bu diziliş, iki Voyager'in kütle çekimi desteği diye adlandırılan bir teknikten yararlanmasını mümkün kıldı.

10.11.2009

Doğa için çal



"Doğa için çal" bir agaclar.net projesi. Projeyi kendi www.dogaicincal.com adresinden alıntı yaparak anlatayım;
"Doğa sorunlarının evrenselliği, doğanın insanlara mekan ve kaynak oluşuyla, müziğin evrenselliği ve insanların ortak dili oluşu arasındaki bağ, projenin çıkış noktası oldu. "Birlikten kuvvet doğar" mı? Tek tek düşündüğümüz, anlatmaya çalıştıklarımız, hep birlikte, bir ucundan tutarak ortaya konduğunda verdiği enerji artar mı?"

Susam Sokağı


Susam sokağı bugün 40. yaşını kutluyor. Yukarıdaki google'ın kendilerine doğum günü hediyesi olarak hazırladığı logo. Bilgisayarınıza indirmek isterseniz bu ve başka logolar için adres burada . Bizim jenerasyona çok emeği geçmiştir kendilerinin, saygıyla analım :)

9.11.2009

Totem



Dün akşam Chelsea - ManU maçını seyrederken bir şey dikkatimi çekti. Gözlerime inanamadığım için Didem'e de göstermeye çalıştım ama kendisi puzzle yapmakla meşgul olduğu için bakmadı. Üşenmedim bugün araştırdım, hayal görmüyormuşum. Arkada dişini fırçalayan bir arkadaş var. Hemde öyle 1-2 dakika falan değil, en azından son 15 dakika fırça ağzındaydı arkadaşın. Kendisi ya hijyen manyağı ya da benim gibi totem yapmakla meşgul. Bu arada totem yapıyorsa tuttu, Chelsea Terry'nin golüyle 1-0 kazandı...

Microsoft Tag



Tag, Microsoft'un offline medya ile online ortama arasında bağ kurmak için geliştirdiği yeni teknoloji. Uzun zamandır kullandığımız barkodların daha havalı yeni versiyonu da diyebiliriz. Klasik barkoda göre avantajı çok daha fazla bilgi barındırabilmesi. Microsoft tag'a herhangi bir URL, 1000 karaktere kadar metin, telefon numarası veya kartvizit bilgileri yüklenebiliyor. Ayrıca tag'lere bir son kullanma tarihi veya şifre koyulabilmesi gibi ekstra özellikleri var.

Kullanımı oldukça kolay. Buradaki adresten cep telefonunuza microsoft tag reader'ı indiriyorsunuz. Programı çalıştırdığınızda telefonunuzun kamerasıyla tag'in resimini çekmenizi istiyor. Resmi çektikten sonra program otomatik olarak tag'in içeriğine göre hareket ediyor. Şu anda beta aşamasında olduğu için kullanımı ücretsiz, sonrasında ne olur bilmiyorum.

Not: Denemek isteyen varsa yukarıdaki tag çalışır durumda...

7.11.2009

Berlin duvarının yıkılışından beri Avrupa...

Pew Amerika'yı ve Dünya'yı ilgilendiren trendler ve konularla ilgili çalışmalar yapan bir düşünce kuruluşu. Aşağıdaki sunum da Berlin duvarı yıkıldıktan sonra doğu bloku ülkeleriyle ilgili bir çalışmanın ürünü. Sunumdan kısa kısa notlar:

1. Çok partili sistem ve piyasa ekonomisine yönelik destek azalıyor. (slayt 3)
2. Hem doğu hemde batı Almanya'da birleşmenin sonuçlarının olumlu olduğunu düşünenlerin sayıları azalmış.(slayt 4)
3. Genel olarak toplumun hayata karşı memnuniyeti artmış. Ama birçok insan komünizm dönemine göre ekonomik olarak daha kötü koşullarda olduğunu düşünüyor. (slayt 6-8)
4. Genelde bu birleşmenin iş adamları ve politikacılara yaradığı düşünülüyor (slayt 9)






6.11.2009

Komik kedi



Her sabah bu arkadaşın yanından geçiyorum. Ben işe gelirken hep aynı yerde uyuyor. Uyurken de yukarıdaki gibi şekilden şekile giriyor. Fotoğrafı cep telefonu ile çektiğim için kalitesi biraz düşük. İlerleyen günlerde rastladıkça yeni fotoğraflarını çekerim.    

Google Dashboard

Google sizin hakkınızda neler biliyor, sizinle ilgili hangi bilgileri kaydetmiş? Son zamanlarda bu gibi konularla sıkça uğraşmak zorunda kalan Google bütün uygulamalarının (gmail, google reader, calendar, blogger v.s.) tuttuğu bilgileri merkezi bir uygulamada topladı. Adresi www.google.com/dashboard . Ben baktım, benim hakkımda çok bilgi var ellerinde... Tavsiye ederim, sizde bakın.

5.11.2009

6th sense


9 dakikanız varsa mutlaka izleyin. Bugün değil ama yarın bununla neler yapılabileceğini düşünün...

Stop motion - Hayatın anlamı

4.11.2009

Kırmızı balonlar nerede?


Internetin kuruluşunun 40. yılını kutlamak amacıyla DARPA (Defence Advanced Researchs Projects Agency),   yani Amerika Savunma Bakanlığının teknoloji geliştirme birimi, bir yarışma düzenliyor. Yarışmanın amacı Amerika'nın değişik bölgelerine yerleştirilmiş 10 tane meteoroloji balonunu bulmak. Yarışma 1 Aralık'ta başlıyor, ödül 40,000 dolar.  Amaç insanların internet üzerinden grup halinde çalışmalarını teşvik etmek. Yarışmanın web sitesine buradan bakılabilir.

Stereomood


Internetten müzik dinlemeyi çok sevmem ama bu siteye bayıldım. MÜTHİŞ!!!. O andaki modunuza göre önceden hazırlanmış listelerden istediğinizi seçiyorsunuz. (şimdiye kadar sadece relax ve reading'i dinledim)

www.stereomood.com

3.11.2009

Amerika'nın borcu


Açıklanan son rakamlara göre ABD'nin ulusal borcu 1,38 trilyon dolar. Ülkelerin borçlanma aracı olarak genellikle hazine bonolarını kullanıyor. Amerikan Hazine Bakanlığı'da geçtiğimiz günlerde hangi ülkenin elinde ne kadar hazine bonosu olduğunu yayınladı. Biz 28.7 milyar dolarla listenin 19. sırasındayız...