Meraklıyım

Bu aralar mevsimler değişti. Yazlar yaz, kışlar kış gibi değil. Küresel ısınma bütün mevsimlerin dengesini bozuyor. Modern tarihte böyle bir dönem daha önce yaşanmış mı merak ettim. Kayıtlara geçen en ciddi mevsim düzensizliği 1816'da yaşanmış. 1815'te Endonezya'nın Sumbawa Adası'ndaki Tambora Volkanı, patlama sonrası oluşan Tsunamilerle birlikte yaklaşık 100.000 kişiyi öldürdü. Bu insanlığın son on bin yılda gördüğü en görkemli patlamaydı. İnsanın kendi eliyle yarattığı patlamaların en büyüğü olan Hiroşima'nın tam 60.000 kat büyüklüğündeydi. Patlamayla atmosfere püsküren toz, kül ve kum dumanı güneş ışınlarını bloke ederek Dünya'nın soğumasına neden oldu. Küresel sıcaklık yaklaşık 1 santigrat derece düştü. Çok ciddiye alınacak bir rakkam gibi gözükmemekle birlikte Dünya'nın termostatı çoğumuz düşündüğünden daha hassas. Patlamayı takip eden yıl sabah donları Haziran'a kadar devam etti ve ekilen tohumların çoğu yeşermedi. Kuzey Yarımküre'nin çoğ...

Bir çok canlı doğar doğmaz annesinden ayrı hayatta kalmayı başarabiliyor. Biz de durum farklı. Çok uzun süre ciddi anlamda bakıma ihtiyacımız var. Tarkan gibi kurtlar, Tarzan gibi şempanzeler büyütmediği taktirde hayatta kalmamız imkansız. Peki Dünyanın efendisi doğduğunda neden bu kadar savunmasız? Sorunun cevabı evrim. Atalarımız bundan yıllar önce iki ayaklarının üzerine doğrulduğunda ağırlıklarını dengelemek için leğen kemikleri dolayısıyla doğum kanalları daraldı. Bu yüzden doğumlar bebeklerin beyni yeterli büyüklüğe ulaşmadan gerçekleşmeye başladı.

Thomas Midgley Jr.'dan sonra başka bir bilim adamı. Aralarında ciddi bir bağ var. Bu ikiliyi birbirine bağlayan Patterson'un dünyanın yaşını belirlemek için kullandığı yöntem. Patterson jeolojinin bu temel problemini uranyumun kurşuna bozunma hızını ölçerek çözdü. Çalışmaları sırasında atmosferimizde çok fazla kurşun olduğunu fark etti. Bu kurşun atmosfere temel otomobillerin egzozlarından yayılıyordu. Fakat bu iddiasını tespit etmesi çok kolay olmadı. Bu süreçte Patterson kurşunun insan üzerindeki etkilerini inceleyen bütün çalışmaların kurşunlu katkı madde imalatçıları tarafından finanse edildiğini öğrendi. Çalışmaları finanse eden kaynak sonuçları istediği gibi düzenleyebiliyordu. Bunun en çarpıcı örneğinde beş yıllık bir program süresince gönüllülerden yüksek miktarda kurşun solumaları ya da yutmaları isteniyordu. Sonrasında kurşunun etkilerini ölçmek için deneklerin idrar ve dışkıları testlere tabi tutuluyordu. Sonuç olarak deneklerin ne idrarlarında ne de dışkıların...

Thomas Midgley Jr. 1889'da doğmuş Amerikalı bir bilim adamı. Kendisine ait bir çok patenti var. Ama beni özellikle ilgilendiren iki tanesi, tetraetil kurşun ve CFC. Kurşun bir nörotoksin, yani çok fazla kurşun alırsanız beyninizi ve merkezi sinir sisteminizi onarılamayacak şekilde tahrip edersiniz. Yoğun bir şekilde kurşuna maruz kalmanın körlük, uykusuzluk, böbrek yetersizliği, işitme kaybı, kanser ve felç gibi ağır sonuçları olabilir. Midgley General Motors Reseach Corporation için çalışırken, kurşunun bütün bu olumsuz etkilerine karşın tetraetil kurşun bileşiğinin araba motorlarındaki sarsılma sorununu ciddi biçimde azalttığını fark etti. Bunun üzerine General Motors, Dupont ve Standart Oil of New Jersey, Ethly Gasoline Corporation'ı kurarak dünyadaki tetraetil kurşun talebini karşılamak için faliyete geçti. Kurşun isminin halk üzerindeki negatif etkisini azaltmak için reklam kampanyalarında genelde "Etil" adını kullandılar. Dolaylı etkileri tam olarak ölçüleme...

Eskiden KAV kibritleri vardı, kutularıyla oyun oynadık. Geçenlerde KAV kibritlerinin 2000 yılında Swedish Match tarafından satın alındığını öğrendim. Biraz araştırınca İsveç'in dünya kibrit pazarınında çok önemli bir yeri olduğunu gördüm. İsveç'in bu alandaki gücü ham maddeye kolay ulaşımından kaynaklanıyor. Topraklarının %60'ı orman. Ama rekabet avantajını sağladıkları ham madde ağaç değil, fosfor. Fosfor ilk olarak 1675'te Almanya'da üretilmiş. Ama üretim süreci biraz sıkıntılıymış. Hennig Brand adlı bir Alman insan idrarından altın damıtmaya çalışırken ortaya ışıldamaya başlayan ve havaya maruz bırakıldığında çoğu zaman kendi kendine tutuşan bir madde ortaya çıkmış. Adam ciddi ciddi rengi benzediği için idrardan altın yapmaya çalışmış, bu da ayrı bir yazı konusu. Fosfor'un adı da Latince ışık saçan kökünden türemiş. Ama bu şekilde üretilen fosforun 30 gramının maliyeti yaklaşık 500 dolara mal oluyormuş. Yani ticari olarak kullanımı çok mümkün değilmiş. ...

Bazı kitaplar var. Çok buyuk hevesle alıp bir hızla başlıyorum ama sonra devamı gelmiyor. "Hemen herseyin kısa tarihi" de o kitaplardan. Görüntüsü bile korkutucu, 500 sayfalık kara kaplı bir kitap. Hafta sonu okuduğum kitabı bitirince bir hevesle tekrar başladım. Kitabı yine yarim bırakmamak adına kendimi disipline etmek icin buraya notlar aktaracağım. Karışıklık olmaması için yaptığım alıntıları italik, kendi yorumlarımı normal fontla yazıyorum; 1.Büyük patlama teorisine göre evrende var olan ya da var olacak tüm maddelerin %98'i üretilmistir. 2. Plüton Amerikalilarca keşfedilen ilk gezegendi ve onun buzlarla kaplı ücra bir noktadan ibaret olduğu düşüncesi kimsenin keyfini bozamayacaktı. En azından ilk iki harfinin Lowell'in ( Plüton'un keşfedildiği gözlemevini hem donatan hem de burada uzun yıllar çalışmış Percival Lowell'a ithafen) adının ve soyadının baş harflerini temsil ettiği düşüncesiyle, gezegene Plüton adı verildi. 3. Insan yapımı herhangi bir ...